مدارس کارآمد در ایران

مقدمه

پایه‌های نخستین مدارس جدید در ایران در دوره‌ی قاجار و پس از تأسیس دارالفنون (پنجم ربیع‌الاول ۱۲۶۸ ق) مصادف با سالروز قتل امیرکبیر بنا نهاده شد. اگرچه پس از تأسیس دارالفنون یکی دو مدرسه به تقلید از آن در ولایات دیگر مثل تبریز و اصفهان نیز تأسیس شدند. اما این مدارس دیری نپاییدند تا این‌که در حدود سی و شش سال بعد به همت میرزا حسن رشدیه ـ که بعدها پدر معارف ایران لقب گرفت ـ نخستین مدرسه به سبک جدید تأسیس شد. تأسیس این مدرسه تهمت‌ها و افتراهایی از سوی مقدس‌مآبان برای رشدیه به دنبال داشت به‌گونه‌ای که حتی وی را تکفیر کردند (رشدیه، ۱۳۶۲). پس از رشدیه، مدارس یکی بعد از دیگری در سراسر ولایات آن روزگار گشوده شدند. در پی گسترش کمی ‌و کیفی نظام آموزشی مدرن، تعداد معدود و انگشت‌شماری از مدارس نسبت به مدارس دیگر توفیق‌ها و پیشرفت‌های بیشتری در شیوه‌های یاددهی ـ یادگیری داشتند و به همین علت در بین اهل علم و فضل، معروفیت و اشتهار بیشتری کسب کردند که ‌می‌توان آنها را مدارس کارآمد ایرانی نامید.

اگرچه مدرسه‌های کارآمد ایران هر یک ویژگی‌های خاص خود را داشته‌اند، اما دارای وجوه مشترک بسیاری نیز بوده‌اند. البته این وجوه مشترک نسبی بوده و از نظر بنیان فکری، هدف و عملکرد تفاوت‌هایی بین این مدارس مشاهده ‌می‌شد. برای مثال در اکثر این مدارس تلاش ‌می‌گردید که برای بالا بردن کیفیت آموزش یا فراهم‌سازی امکانات آموزشی بهتر، از مشارکت مردم بهره ببرند. در مدرسه‌ی فرهاد، خانم توران میرهادی در مقام مدیر مدرسه تلاش می‌کرد و معتقد بود که همه‌ی امور مدرسه، به صورت مشارکتی انجام گیرد. در این مدرسه تصمیم‌گیری‌ها، کار معلمان و دانش‌آموزان، رابطه‌ی والدین و مربیان مدرسه بیش از آنکه جنبه‌ی مالی داشته باشند، اغلب بر مبنای مشارکت فکری استوار بود. به هر حال در یک جمع‌بندی اجمالی ‌می‌توان مهم‌ترین ویژگی‌های مدارس کارآمد ایرانی را به صورت زیر خلاصه نمود:

_ تاکید بر تربیت شخصیت‌های آزاده و متکی به نفس

_ توجه ویژه به دانش و بینش علمی ‌و تربیتی مدیران و معلمان

_ بهره‌گیری از معلمان و معلمان کوشا و علاقه‌مند به معلمی

_  توجه به آموزش نظری و عملی

_ توجه به اهمیت و جایگاه مطالعه و کتابخوانی

_ فرا رفتن از چارچوب درسی مصوب و آیین‌نامه‌های اداری

_ تاکید بر مشارکت واقعی والدین در همه‌ی امور مدرسه

_ توجه به نیازهای واقعی دانش‌آموزان و انتظارات والدین و مقتضیات جامعه.

_ توجه به تربیت جسم و ورزش و بهداشت.

_ دوری از سیاست‌بازی و سیاسی‌سازی آموزش

_ توجه و تاکید یکسان به اهمیت و جایگاه همه‌ی دروس.